Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương bên lề Không gian quảng bá, giới thiệu sản phẩm tiêu biểu “Tết sum vầy” – Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026, Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường, Chủ tịch Hội làng nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng (xã Thư Lâm, TP. Hà Nội) chia sẻ nhiều trăn trở về con đường giữ nghề trong bối cảnh mới, cũng như kỳ vọng vào vai trò của các hoạt động hội chợ trong việc kết nối làng nghề với thị trường và công chúng.
Giá trị gia tăng bắt đầu từ câu chuyện phía sau sản phẩm
- Thưa ông, điều gì khiến ông đặc biệt quan tâm và dành nhiều tâm huyết khi tham gia Hội chợ Mùa Xuân năm nay?
Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường: Hà Nội từ lâu được ví như “mảnh đất trăm nghề”, nơi hội tụ hơn 1.300 làng nghề và làng có nghề, trải rộng từ khu vực nội thành đến các vùng ven đô. Không chỉ tạo sinh kế cho hàng vạn lao động nông thôn, các làng nghề còn là không gian lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc đặc trưng của Thủ đô. Trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập ngày càng sâu rộng, bài toán phát triển làng nghề không còn dừng lại ở sản xuất, mà gắn chặt với thị trường, thương hiệu và khả năng thích ứng trước những thay đổi nhanh chóng của nhu cầu tiêu dùng.
Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường, Chủ tịch Hội Làng nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng (xã Thư Lâm, TP. Hà Nội) trình diễn nghề tại Hội chợ Mùa Xuân. Ảnh: N.H
Tại Không gian giới thiệu làng nghề Hà Nội trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân năm nay có khu hoạt động trình diễn thủ công mỹ nghệ, làng nghề truyền thống của Hà Nội, trong đó có khu trình diễn sản phẩm chạm khắc gỗ mỹ nghệ của làng nghề Thiết Úng trở thành điểm nhấn thu hút đông đảo người dân và du khách. Những tác phẩm gỗ được chạm khắc tinh xảo không chỉ thể hiện trình độ tay nghề của nghệ nhân, mà còn gợi mở những câu chuyện về lịch sử nghề, về sự bền bỉ và gắn bó của các thế hệ thợ thủ công với gỗ và đục.
Với các nghệ nhân làng nghề, Hội chợ Mùa Xuân không đơn thuần là nơi trưng bày, mua bán sản phẩm, mà quan trọng hơn là dịp để giới thiệu làng nghề, giới thiệu nghề truyền thống tới công chúng. Thực tế cho thấy, nhiều người tiêu dùng sử dụng sản phẩm thủ công mỹ nghệ nhưng chưa hiểu rõ sản phẩm được làm ra ở đâu, bởi ai, trải qua những công đoạn nào và giá trị văn hóa nằm ở đâu.
Chính vì vậy, hội chợ trở thành cơ hội hiếm có để người thợ trực tiếp kể câu chuyện của mình, giúp người mua không chỉ “mua một món hàng”, mà còn “mang về một giá trị”. Khi hiểu nghề và trân trọng những câu chuyện phía sau sản phẩm, cách nhìn của người tiêu dùng đối với hàng thủ công mỹ nghệ cũng trở nên sâu sắc và bền vững hơn.
Ông nhiều lần nhấn mạnh đến việc “kể câu chuyện làng nghề”. Theo ông, vì sao điều này lại quan trọng đến vậy?
Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường: Đối với nghề thủ công, đây gần như là yếu tố sống còn. Chúng tôi không thể cạnh tranh bằng số lượng hay giá rẻ như các sản phẩm công nghiệp. Thứ mà làng nghề có chính là câu chuyện, lịch sử, bàn tay và tâm huyết của người thợ.
Nếu chỉ bày sản phẩm lên kệ mà không nói được câu chuyện phía sau, rất khó thuyết phục người tiêu dùng chấp nhận mức giá cao hơn. Nhưng khi họ hiểu đây là sản phẩm của một làng nghề có hàng trăm năm lịch sử, hiểu rằng mỗi công đoạn đều làm thủ công và người thợ gửi gắm tâm hồn vào từng chi tiết, thì cách nhìn sẽ hoàn toàn khác.
Tại Hội chợ Mùa Xuân, ông và các nghệ nhân làng nghề đã giới thiệu nghề theo cách nào để tạo sức hút?
Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường:Chúng tôi không chỉ trưng bày sản phẩm hoàn thiện, mà còn mang theo công cụ, nguyên liệu và trực tiếp trình diễn một số công đoạn chạm khắc ngay tại gian hàng. Người dân, đặc biệt là các bạn trẻ và trẻ em, rất thích được quan sát nghệ nhân thao tác trực tiếp.
Nhiều người dừng lại rất lâu để hỏi một sản phẩm làm mất bao nhiêu thời gian, vì sao lại chọn hoa văn này, một người thợ phải học nghề bao lâu mới có thể làm được. Những câu hỏi đó cho thấy họ thực sự quan tâm và đây chính là điều mà các hoạt động xúc tiến thương mại thuần túy khó có thể mang lại.
Không gian văn hóa kết nối làng nghề với thị trường
Theo ông, Hội chợ Mùa Xuân mang lại giá trị gì khác biệt so với các hình thức xúc tiến thương mại thông thường?
Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường: Khác biệt lớn nhất chính là không gian văn hóa. Hội chợ Mùa Xuân gắn với Tết, với không khí truyền thống, rất phù hợp để kể câu chuyện làng nghề. Người dân đến đây không chỉ để mua sắm, mà còn để tham quan, trải nghiệm và tìm hiểu.
Các bạn trẻ trải nghiệm nghề tại Không gian quảng bá, giới thiệu sản phẩm tiêu biểu “Tết sum vầy” – Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026. Ảnh: N.H
Bên cạnh đó, hội chợ cũng là dịp để các làng nghề giao lưu, học hỏi lẫn nhau. Chúng tôi có thể nhìn thấy cách làm của những nghề khác, từ đó tự điều chỉnh, đổi mới để phù hợp hơn với thị trường.
Từ góc độ người làm nghề lâu năm, ông đánh giá thế nào về vai trò của hội chợ trong việc giữ chân lao động trẻ với nghề truyền thống?
Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường:Muốn giữ người trẻ, trước hết phải để họ hiểu và tự hào về nghề. Hội chợ là môi trường rất tốt để làm điều đó. Khi các bạn trẻ thấy sản phẩm của làng mình được trân trọng, được khách hàng đánh giá cao, họ sẽ nhìn nghề bằng con mắt khác.
Nhiều con em làng nghề đi cùng gia đình lên hội chợ, chứng kiến cha ông mình được gọi là nghệ nhân, được khách hàng hỏi han, tôn trọng. Những hình ảnh đó có sức lan tỏa rất lớn và tác động trực tiếp đến quyết định gắn bó hay rời bỏ nghề.
Thực tế cho thấy, không ít làng nghề vẫn gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm. Theo ông, đâu là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay?
Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường: Điểm nghẽn lớn nhất vẫn là thị trường và cách tiếp cận thị trường. Nhiều làng nghề làm rất tốt sản phẩm, nhưng chưa biết cách kể câu chuyện, chưa biết cách xây dựng thương hiệu một cách bài bản.
Ngoài ra, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết khiến chi phí cao, khó đáp ứng các đơn hàng lớn. Hội chợ chỉ là bước khởi đầu, quan trọng hơn là sau hội chợ phải có sự kết nối tiếp theo giữa nghệ nhân, doanh nghiệp và hệ thống phân phối.
Nhìn về dài hạn, theo ông, con đường phát triển bền vững cho làng nghề Thủ đô là gì?
Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường:Phát triển bền vững phải dựa trên ba yếu tố gồm giữ được hồn nghề, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường một cách có chiến lược. Hội chợ Mùa Xuân là một mắt xích quan trọng trong chuỗi đó, giúp kết nối người thợ với thị trường, kết nối truyền thống với hiện đại. Tuy nhiên, để đi đường dài, cần có sự đồng hành liên tục của Nhà nước, doanh nghiệp và chính các nghệ nhân. Khi các bên cùng chung tay, làng nghề mới có thể phát triển bền vững.
Ông muốn gửi gắm thông điệp gì tới người tiêu dùng khi đến với Hội chợ Mùa Xuân?
Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường: Tôi mong người tiêu dùng khi mua một sản phẩm làng nghề hãy dành thêm chút thời gian để lắng nghe câu chuyện phía sau. Mỗi sản phẩm thủ công đều mang trong mình lịch sử, văn hóa và công sức của rất nhiều con người. Khi hiểu và trân trọng điều đó, người tiêu dùng cũng chính là người góp phần giữ nghề, giữ làng cho thế hệ sau.
Xin cảm ơn ông!
Sinh ra tại làng nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng, Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường sớm gắn bó và đam mê nghề mộc. Năm 2017, anh được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội; năm 2024 được trao danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, trở thành một trong những nghệ nhân trẻ tiêu biểu của làng. Từ năm 2019, trên cương vị Chủ tịch Hội làng nghề, anh tích cực quảng bá, mở rộng thị trường. Cơ sở gỗ mỹ nghệ Hồng Cường do gia đình anh điều hành hiện có nhiều sản phẩm đạt chuẩn OCOP, khẳng định hướng đi bài bản trong xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm.
